Cechy gleb aluwialnych
Gleby aluwialne (napływowe, mad) powstają z osadów niesionych przez rzeki. Ich cechy są zmienne, zależnie od odległości od koryta rzeki i historii zalewów:
- Duża zawartość minerałów — mady są zwykle bogate w składniki mineralne, co jest korzystne dla upraw.
- Zróżnicowana struktura. Pod warstwą żyznej gleby mogą znajdować się warstwy piasku, żwiru lub zwięzłej gliny — każda o innej przepuszczalności dla wody i powietrza.
- Zmienny poziom wód gruntowych. Wiosną (roztopy) i po intensywnych opadach poziom wód gruntowych może być znacznie wyższy niż latem. Rośliny z głębokimi systemami korzeniowymi mogą cierpieć na niedobór tlenu w glebie.
- Możliwość zasolenia. W pobliżu cieków stojących lub wolno płynących gleby mogą być lekko zasolone, co ogranicza dobór gatunków.
Warzywa dobrze znoszące zmienne uwilgotnienie
Część warzyw jest bardziej tolerancyjna na chwilowe przesiąknięcie gleby niż inne:
Rośliny liściaste
Sałata, szpinak, rukola, jarmuż i mangold mają płytki system korzeniowy i szybko reagują na wahania wody — mogą jednak tolerować krótkie okresy nadmiernego uwilgotnienia lepiej niż rośliny z głębszymi korzeniami. Na górnych tarasach (suchszych) sałata potrzebuje częstszego nawadniania; na dolnych (wilgotniejszych) dobrze radzi sobie bez wspomagania.
Zioła
Mięta jest jednym z nielicznych ziół, które aktywnie preferują wilgotne gleby — nadaje się na dolne, bardziej wilgotne tarasy. Szczypiorek i lubczyk tolerują umiarkowaną wilgoć. Natomiast tymianek, rozmaryn i oregano wymagają przepuszczalnej, suchej gleby i nie sprawdzają się na dolnych partiach skarp nadrzecznych.
Ogórki i cukinie
Ogórki potrzebują stałego umiarkowanego nawilżenia i dobrze reagują na systemy kroplowe. Cukinie są bardziej tolerancyjne na chwilową nadwyżkę wody. Oba gatunki mają rozległe korzenie poziome — szerokość grządki powinna wynosić co najmniej 80 cm.
Fasola
Fasola tyczna na tylnej ścianie tarasu (przy wyższym umocnieniu) tworzy naturalną osłonę przed wiatrem wzdłuż skarpy. Jest wrażliwa na zalanie korzeni przez dłużej niż kilka godzin — nie nadaje się na najniższe tarasy w pobliżu linii wody.
Rośliny nieodpowiednie na skarpy nadrzeczne
Kilka popularnych warzyw źle znosi typowe warunki skarp nadrzecznych:
- Pomidory — wymagają jednolitego nawadniania; skoki wilgotności powodują pękanie owoców i choroby korzeni.
- Marchew i pietruszka — korzenie spichrzowe deformują się w glebach kamienistych lub warstwowych. Wymagają głębokiego, jednorodnego podłoża.
- Czosnek i cebula — wrażliwe na nadmiar wody i choroby grzybowe gleby; nie odpowiadają im gleby o wysokim poziomie wód gruntowych przez dłuższy czas.
Rośliny stabilizujące skarpy
Pomiędzy tarasami, na skosach i krawędziach, warto sadzić rośliny, których korzenie wiążą glebę i zapobiegają erozji. Gatunki stosowane w Polsce:
- Tymotka łąkowa i kostrzewa trzcinowata — trawy tworzące zwartą darń, odporne na sezonowe zalewanie.
- Wiklina (wierzba wiciowa) — naturalnie rośnie przy wodzie, rozbudowany system korzeniowy stabilizuje brzegi.
- Pałka wodna — przy samej linii wody, na granicy tarasu i zbiornika.
- Irys żółty (Iris pseudacorus) — rodzimy gatunek nadrzeczny, silnie zakorzeniony, nie wychwytuje zbyt dużo powierzchni uprawnej.
Przy wyborze roślin do działki przy wodzie warto sprawdzić, czy dany gatunek nie znajduje się na liście roślin inwazyjnych obcego pochodzenia obowiązującej w Polsce. Lista dostępna jest na stronie Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska.
Rozmieszczenie roślin na tarasach
Praktyczną zasadą jest przydzielanie gatunków wymagających do środkowych, dobrze zdrenowanych tarasów, a tych bardziej tolerancyjnych na wilgoć — do dolnych partii skarpy. Górne tarasy, narażone na szybsze wysychanie, przeznacza się dla gatunków odpornych na suszę lub obejmuje je gęstszym nawadnianiem.
Szczegóły dotyczące nawadniania poszczególnych stref tarasu opisuje artykuł Nawadnianie grządek liniowych na stoku. Sposób budowania tarasów pod uprawy dostępny jest w artykule Budowa tarasów na skarpach nadrzecznych.