Ocena terenu przed przystąpieniem do prac
Zanim przystąpi się do budowy tarasów, warto przeprowadzić wstępną ocenę kilku parametrów terenu:
- Nachylenie zbocza. Na skarpach o nachyleniu do 10% tarasy można zakładać bez umocnień pionowych — wystarczy odpowiednie wykopanie i wypoziomowanie gleby. Przy nachyleniu powyżej 15% niezbędne stają się ścianki oporowe.
- Rodzaj gleby. Gleby aluwialne (nanos rzeczny) są często żyzne, ale podatne na rozmywanie. Gliny ciężkie źle znoszą nagromadzenie wody.
- Poziom wody gruntowej. W pobliżu wód gruntowych stojących wysoko grządki nie mogą być zbyt głęboko wkopane.
- Erozja wodna. Kierunek spływu wód opadowych wyznacza, gdzie powinny znajdować się kanały odprowadzające nadmiar wody.
Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach (IUNG) publikuje mapy gleb, które mogą być pomocne przy ocenie składu mechanicznego podłoża.
Planowanie poziomu tarasów
Każdy taras to pozioma platforma szerokości od 60 do 150 cm, oddzielona od kolejnego tarasu pionową ścianką lub skosem porośniętym trawą. Szerokość grządek zależy od:
- dostępu do ręcznej pracy — standardowo stosuje się szerokość 80–100 cm, umożliwiającą dosięgnięcie środka grządki bez wchodzenia na nią,
- dostępnej długości zbocza w pionie — im bardziej strome zbocze, tym węższe tarasy przy tej samej wysokości ścianek,
- rodzaju uprawy — warzywa korzeniowe wymagają głębszego i szerzej zakorzenionego podłoża niż rośliny liściaste.
Na zboczach nachylonych powyżej 20% zaleca się konsultację z geotechnikiem lub agronomem przed podjęciem prac ziemnych. Prace w bezpośrednim sąsiedztwie wód powierzchniowych mogą wymagać pozwolenia wodnoprawnego na podstawie Prawa wodnego (Dz. U. 2017, poz. 1566).
Materiały do umocnienia krawędzi
Ścianki oporowe tarasów budowane są z różnych materiałów. Każde rozwiązanie ma swoje zalety w kontekście terenu nadrzecznego:
Drewno (bale i deski)
Drewniane pale lub krawędziaki wbite w ziemię tworzą naturalnie wyglądające umocnienia. W środowisku wilgotnym — jak okolice wody — drewno szybciej ulega rozkładowi. Stosuje się drewno zabezpieczone ciśnieniowo lub gatunki naturalnie odporne, np. modrzew lub dąb. Trwałość: 8–15 lat w zależności od wilgotności gleby.
Kamień polny lub łamany
Mury z kamienia bez zaprawy (tzw. mury suche) są przepuszczalne dla wody — nie gromadzą ciśnienia hydrostatycznego za ścianką, co przedłuża ich żywotność. Ułożone w lekkiej skosie tylnej pozycji są stabilne nawet przy silnych opadach. Materiał dostępny lokalnie na wielu działkach nadrzecznych w Polsce.
Gabiony
Kosze z siatki stalowej wypełnione kamieniem lub żwirem dobrze sprawdzają się na terenach podmokłych — odprowadzają wodę i nie ulegają podmyciu. Ich wygląd jest bardziej techniczny niż kamień suchy, ale trwałość jest znacznie większa.
Cegła betonowa i bloczki betonowe
Ekonomiczne rozwiązanie na terenach, gdzie kamień jest trudno dostępny. Wymaga starannego drenażu zapleczy ścianki — bez otworów odprowadzających wodę betonowe mury mogą pękać pod ciśnieniem zamarzającej wody.
Drenaż tarasów
Nadmiar wody z wyższych tarasów musi być odprowadzany w sposób kontrolowany. Stosowane metody:
- Poziome rury drenażowe (np. perforowane rury PVC) ułożone wzdłuż tylnej krawędzi tarasu odprowadzają wodę gruntową na boki lub do kanału zbiorczego.
- Kamienne wypełnienie zapłecia — za ścianką oporową układa się warstwę żwiru lub tłucznia kamiennego (15–20 cm), który zapobiega gromadzeniu się wody przy ściance.
- Przelwy — celowo pozostawione szczeliny lub małe rury w ściance, przez które nadmiar wody spływa na niższy taras.
Przy projektowaniu drenażu warto wziąć pod uwagę dane opadowe dla danego regionu — dostępne w bazie danych IMGW.
Przygotowanie gleby na tarasach
Po wykonaniu ścianek i wypoziomowaniu platform gleba na nowych tarasach często wymaga poprawienia. Podczas prac ziemnych wymieszana zostaje warstwa próchniczna z podglebiem. Zalecane działania:
- jednorazowe głębsze spulchnienie (do 40 cm) w celu rozbicia zwięzłości podglebia,
- dodanie kompostu lub obornika w ilości 3–5 kg na m² przed pierwszym sezonem,
- pozostawienie tarasu ugorem przez jeden sezon — przy obsianiu mieszanką traw i roślin motylkowych (poplony zielone) gleba stabilizuje się i wzbogaca w azot.
Powiązane tematy
Po zbudowaniu tarasów kolejnym krokiem jest dobór odpowiedniego systemu nawadniania — szczegóły opisuje artykuł Nawadnianie grządek liniowych na stoku. Dobór gatunków roślin dostosowanych do gleb nadrzecznych opisany jest w artykule Dobór roślin do grządek na skarpach przy wodzie.